Uşaqlarda boy inkişafı həm genetik faktorlardan, həm də daxili sekresiya vəzilərinin fəaliyyətindən asılı olan mürəkkəb bir prosesdir.
Bir çox valideyn övladının yaşıdlarından geri qaldığını müşahidə etdikdə, təbii olaraq narahatlıq keçirir və müxtəlif həll yolları axtarır.
Bu nöqtədə ən çox araşdırılan mövzulardan biri də boy artımı üçün hormonal iynə müalicəsidir. Lakin bu müalicə hər uşaq üçün uyğun deyil və yalnız ciddi tibbi göstərişlər əsasında tətbiq olunmalıdır.
Boy artımı və hormonların rolu
İnsan bədənində boy artımına cavabdeh olan əsas element beyindəki hipofiz vəzisi tərəfindən ifraz olunan Somatotropin və ya sadəcə “Boy Hormonu“dur. Bu hormon sümüklərin uzununa böyüməsini, əzələ kütləsinin artmasını və maddələr mübadiləsini tənzimləyir.
Əgər orqanizm bu hormonu kifayət qədər istehsal etmirsə, uşaqda inkişaf ləngiməsi müşahidə olunur. Belə hallarda həkim endokrinoloq tərəfindən laborator analizlər aparılır və ehtiyac yaranarsa, sintetik boy hormonu terapiyası təyin edilir.
Hansı hallarda hormonal müalicə təyin olunur?
Boy artımı üçün hormonal iynə hər qısa boylu uşağa vurulmur.
Tibbi olaraq bu müalicənin tətbiqi üçün aşağıdakı diaqnozlar əsas götürülür:
Böyümə Hormonu Çatışmazlığı (GHD): Hipofiz vəzisinin anadangəlmə və ya sonradan qazanılmış səbəblərlə az hormon ifraz etməsi.
Terner Sindromu: Yalnız qızlarda rast gəlinən və boy qısalığına səbəb olan genetik vəziyyət.
Xroniki Böyrək Çatışmazlığı: Böyrək funksiyalarının pozulması boy artımına mənfi təsir göstərə bilər.
Gestasiya Yaşına Görə Kiçik Doğulanlar (SGA): Bəzi uşaqlar doğulduqdan sonra ilk 2-3 il ərzində yaşıdlarına çata bilmirlər.
İdiopatik Qısa Boyluluq: Heç bir patoloji səbəb tapılmasa da, uşağın boyu normadan kəskin şəkildə aşağı olduqda.
Boy artımı üçün hormonal iynə necə təsir edir?
Sintetik boy hormonu (rekombinant DNT texnologiyası ilə hazırlanmış) bədənin təbii hormonunu tamamilə təqlid edir. Müalicənin əsas məqsədləri bunlardır:
Sümük Uclarının Stimulyasiyası: Sümüklərin böyümə zonalarına (epifiz lövhələri) təsir edərək hüceyrə bölünməsini sürətləndirir.
Protein Sintezinin Artırılması: Əzələlərin və toxumaların inkişafını təmin edir.
Yağ Maddələr Mübadiləsi: Bədəndəki artıq yağların enerjiyə çevrilməsinə kömək edir.
Müalicənin uğuru uşağın yaşına və sümük yaşının vəziyyətinə birbaşa bağlıdır. Sümük ucları qapandıqdan sonra (adətən yeniyetməlik dövrünün sonunda) hormonal iynələrin boy artımına heç bir təsiri olmur.
Müalicə prosesi və tətbiq qaydaları
Hormonal müalicə uzunmüddətli və səbir tələb edən bir prosesdir. Bu müalicə adətən illərlə davam edir.
1. Diaqnostika mərhələsi
Uşaq Endokrinoloq həkim ilk növbədə uşağın boy dinamikasını izləyir. Rentgen vasitəsilə sümük yaşı təyin olunur. Daha sonra qan analizləri və “stimulyasiya testləri” ilə bədənin hormon ifrazı yoxlanılır.
2. İynələrin vurulması
Hormon iynələri adətən hər gün, yuxudan əvvəl subkutan (dəri altına) vurulur. Müasir inyeksiya qələmləri sayəsində bu proses ağrısızdır və valideynlər tərəfindən ev şəraitində rahatlıqla icra oluna bilər.
3. Monitorinq
Hər 3-6 aydan bir uşaq endokrinoloq tərəfindən müayinə olunmalı, boy artımı qeyd edilməli və dozalar tənzimlənməlidir.
Yan təsirləri və risk faktorları
Hər bir tibbi müdaxilədə olduğu kimi, boy artımı üçün hormonal iynə istifadəsinin də potensial yan təsirləri ola bilər.
Lakin düzgün doza və həkim nəzarəti altında bu risklər minimuma enir:
İnyeksiya nahiyəsində qızartı və ya şişkinlik.
Oynaq və əzələ ağrıları.
Skolioz (onurğa əyriliyi) olan uşaqlarda prosesin bir qədər sürətlənməsi.
Qan şəkərinin səviyyəsində dəyişikliklər (diabetə meyillik yarada bilər).
Valideynlər bilməlidir ki, “qonşunun uşağına kömək etdi” deyərək özbaşına hormon istifadə etmək uşağın sağlamlığına ciddi zərər vura bilər.
Valideynlər üçün məsləhətlər
Uşağınızın boy artımını təbii yollarla dəstəkləmək və müalicənin effektivliyini artırmaq üçün bunları unutmayın:
Yuxu Rejimi: Boy hormonu ən çox gecə saat 23:00 və 02:00 radələrində, dərin yuxu zamanı ifraz olunur.
Düzgün Qidalanma: Kalsium, sink və D vitamini ilə zəngin qidalar sümük inkişafı üçün mütləqdir.
Fiziki Aktivlik: Basketbol, voleybol və ya üzgüçülük kimi idman növləri skelet sistemini stimullaşdırır.
Psixoloji Dəstək: Boy qısalığı uşaqlarda özünəinamın aşağı olmasına səbəb ola bilər. Onlarla bu mövzuda açıq danışmaq və dəstək olmaq vacibdir.
Tez-tez verilən suallar
1. Boy artımı üçün hormonal iynə neçə yaşda vurulmalıdır?
2. Hormon iynəsi vurdurmaq təhlükəlidirmi?
3. Müalicə dayandırıldıqdan sonra boy artımı dayanırmı?
4. Boy hormonu analizi necə aparılır?
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.